<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-stylesheet type="text/xsl" href="static/style.xsl"?><OAI-PMH xmlns="http://www.openarchives.org/OAI/2.0/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.openarchives.org/OAI/2.0/ http://www.openarchives.org/OAI/2.0/OAI-PMH.xsd"><responseDate>2026-09-28T12:55:17Z</responseDate><request verb="GetRecord" identifier="oai:uzspace.unizulu.ac.za:10530/1231" metadataPrefix="uketd_dc">https://uzspace.unizulu.ac.za/server/oai/request</request><GetRecord><record><header><identifier>oai:uzspace.unizulu.ac.za:10530/1231</identifier><datestamp>2013-09-11T02:00:09Z</datestamp><setSpec>com_10530_1</setSpec><setSpec>col_10530_364</setSpec></header><metadata><uketd_dc:uketddc xmlns:uketd_dc="http://naca.central.cranfield.ac.uk/ethos-oai/2.0/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:dcterms="http://purl.org/dc/terms/" xmlns:uketdterms="http://naca.central.cranfield.ac.uk/ethos-oai/terms/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:doc="http://www.lyncode.com/xoai" xsi:schemaLocation="http://naca.central.cranfield.ac.uk/ethos-oai/2.0/ http://naca.central.cranfield.ac.uk/ethos-oai/2.0/uketd_dc.xsd">
   <dc:title>Zibanjwa zimaphuphu kwelikaMthaniya kaNdaba</dc:title>
   <dc:creator>Cele, Phillip Magaye</dc:creator>
   <uketdterms:advisor>Khumalo, Z.L.M.</uketdterms:advisor>
   <uketdterms:advisor>Mbuli, T.J.</uketdterms:advisor>
   <dcterms:abstract>Lolu cwaningo luyimizamo nemvuselelo yamasiko okusingatha abantwana besuka&#xd;
ebeleni baze babe badala. Kunezigaba eziningana umntwana edlula kuzo kulolu khalo&#xd;
lokukhula oluphikelele ebudaleni. Namuhla kunezinkinga ezitholakalayo lapho abazali&#xd;
bekhulisa abantwana babo. Izinkinga ezibangwa ukunyonkela isikomqondo&#xd;
laseNtshonalanga. AbaseNtshonalanga abakhombisi nhlanganyelo uma bekhulisa&#xd;
abantwana babo. AmaZulu wona athi umntwana owesizwe, okaBayede Ongangezwe&#xd;
lakhe, iNgonyama. Abantwana bamaZulu bakhuliswa ngenhlanganyelo kusukela konina,&#xd;
kubazanyana kuze kuyofika emaqhikizeni uma kanti umntwana uyintombazane. Abafana&#xd;
bona bakhulela esizikithini sabanewabo okuyibona beqondisa indlela yabo ezinkomeni.&#xd;
Umcwaningi uthi uZulu ake awaphonse emuva abone ukuthi babekhuliswa, besingathwa&#xd;
kanjani abantwana kwelasendulo.&#xd;
Isahluko sokuqala sigxile ezinhlosweni kanye nenkuthazo efikele umcwaningi&#xd;
ngenkathi ebona umonakalo nencithakalo isizwe esesiphila kuyo. Ucwaninge ngalesi&#xd;
sihloko egcizelela amasiko ayegcinelwa abantwana ngezikhathi ezithile zokukhula.&#xd;
Kulesi sahluko kubukwe nendlela okuzoqhutshwa ngayo ucwaningo. Kuyokwenziwa&#xd;
njani ukuze lolu cwaningo lube yimpumelelo. Lapha kubuye kwabhekwa izikhali&#xd;
eziyosetshenziswa ukuyifezekisa inhloso yocwaningo. Kuzothi kanti kubuzwa kubantu&#xd;
bangakhohlakali ongoti, omakadebona. Banolwazi oseluhloliwe lwathenjwa yisizwe.&#xd;
Isahluko sesibili kubhekwa umuzi wesiZulu njengekhaya akhulela kulo umntwana.&#xd;
Ikhaya ngokwalo lingumqeqeshi isibili. Abantwana bafunda ekhaya ukuhlonipha abanye&#xd;
kanye nabadala. Uhlonze lwekhaya lubonakala kumntwana okhuliswe yilo. Asifiki&#xd;
isikhathi lapho abantu bethi: “Lokhu kwakhulela esimpontshini njengephela.”&#xd;
Kulesi sahluko kubhekwa izindlu nokubaluleka kwazo. Kubhekwa uthango, isibaya&#xd;
nemithetho yokusingatha lezi zakhiwo. Kusekhaya lapho abantwana befundiswa&#xd;
ngezimakade ezinjengoMvelinqangi noNomkhubulwana. Kulesi sahluko abantwana&#xd;
&#xd;
bafundiswa ngenhlonipho yempahla, izinkomo nezimbuzi. Bafundiswa ngobungcwele&#xd;
bobisi nokuphathwa kwalo. Imfundiso ihamba ize iyofika ebulongweni imbala. Nabo&#xd;
buphathwa ngenhlonipho njengobisi. Kulesi sahluko kubukwa ukuphathwa kwamanzi&#xd;
phakathi komuzi wesiZulu. Abantwana bafundiswa ukungahambi ebusuku funa badibane&#xd;
nemimoya efuqayo. Abantwana bafundiswa inhlonipho yokungabizi amagama abantu&#xd;
abadala. Bafunda nokuthakazela okusigcwalisa nswi isiZulu.&#xd;
Isahluko sesithathu sigxile endlini kagogo njengesizinda okhalweni lokukhaliphisa&#xd;
abantwana. Kukule ndlu lapho abantwana beqoqana khona ngezintambama bezofunda&#xd;
ubuchwepheshe kuninakhulu. Yiyo le ndlu eyisizinda sezinganekwane,&#xd;
iziphicaphicwano, imidlalo yokufunda ukubala izinyoni. Kukuyo le ndlu lapha&#xd;
abantwana befundiswa khona imilolozelo yokuthulisa abantwana. Abantwana&#xd;
bafundiswa ngabathakathi nemikhovu.&#xd;
Isahluko sesine sibheka imidlalo yabantwana njengesu lokubakhulisa. Kunezinhlobo&#xd;
eziningi zemidlalo ekhulisa imiqondo yabantwana. Kulesi sahluko kubalwa okhelekhele,&#xd;
ukubala izinyoni njengomdlalo. Ukudla iphaphu kungumdlalo omkhulu wabafana&#xd;
ekwaluseni. Abantwana bafundisana ukuzingela amabuzi neminye imidlalo.&#xd;
Isahluko sesihlanu silandela abafana ekwaluseni nalapho behlangana nezinyoni.&#xd;
Abafana bafunda ngezinyoni ezingadliwa nezidliwayo. Kufundwa ngomthelela&#xd;
wezinyoni esintwini. Ezinye zingabahlonzi bezikhathi, zibikezela ihlobo. Zivusa omame&#xd;
ukuba batshathe amakhuba bayolima. Kubukwa nendlela ezizalela ngayo. Lezo zinyoni&#xd;
ziwondla ngani amaphuphu azo. Ezinye izinyoni ziphila ngokusizana ekufukameleni&#xd;
amaqanda nasekondleni amaphuphu. Kukhona ezinye izinyoni ezidla ezinye. Ezinye&#xd;
zilusizo, zilayela abafana izinyosi. Kunezisho nezaga zesiZulu ezisuselwa ezinyonini.&#xd;
Isahluko sesithupha siyingqikithi yalolu cwaningo. Kubukwa abantwana bengena&#xd;
ezigabeni ezehlukene, bengena ngemigidi nangamasiko. Kulesi sahluko kubalwa&#xd;
ukuklekla namasiko okukusingatha. Kulesi sahluko kukhulunywa ngesiko lokusukula.&#xd;
Lisingathwa kanjani leli siko. Abantwana balandelwa base bakhule, amantombazane&#xd;
vi&#xd;
aphuke. Uma intombazane yephukile, isingathwa kanjani imicimbi yalokho kwephuka.&#xd;
Uma umfana eshaywe izibuko, kwenziwa njani ukusingatha leyo micimbi.&#xd;
Isahluko sesikhombisa kubukwa abantwana baze bakhule. Uma sebekulesi sigaba babe&#xd;
sebexibulana beshelana belungisela ukuganana. Kukhulunywa ngamacece ahlanganisa&#xd;
abasha. Abantwana bakhula phansi kweso elibukhali lamaqhikiza uma&#xd;
bengamantombazane. Bakhula phansi kweso elibukhali labanewabo uma bengabafana.&#xd;
Abantwana bafundiswa indlela yokuziphatha uma benosofasilahlane babo.&#xd;
Isahluko sesishiyagalombili siveza isihlaziyo lapho kuhlaziywa khona ucwaningo.&#xd;
Kuvezwa nezincomo ezingalandelwa ukuvula amehlo omphakathi ukuze usizakale&#xd;
ezinkingeni zawo. Izincomo zikhuthaza kakhulu umuzi oNsundu ukuba unamathele&#xd;
emagugwini awo okuyindlela amasiko nenkolo yoMdabu ukuze kuthi noma beqhuba&#xd;
ngendlela yesilungu kodwa bangakulahli okwakubo okuyindlela yawokhokho babo.&#xd;
Kulesi sahluko kubesekuboshwa onke amafindo abengakaboshwa. Aboshwa aqiniswe&#xd;
kube isiphethiwe-ke imbenge.</dcterms:abstract>
   <uketdterms:institution>University of Zululand</uketdterms:institution>
   <dcterms:issued>2012</dcterms:issued>
   <dc:type>Thesis</dc:type>
   <dc:language xsi:type="dcterms:ISO639-2">en</dc:language>
   <dcterms:isReferencedBy>http://hdl.handle.net/10530/1231</dcterms:isReferencedBy>
   <dc:identifier xsi:type="dcterms:URI">https://devspace.unizulu.ac.za/bitstreams/086af463-8bfd-415f-a507-d8314af132c2/download</dc:identifier>
   <uketdterms:checksum xsi:type="uketdterms:MD5">73ed3158507e429cc10c3df61c8b5849</uketdterms:checksum>
   <dcterms:license>https://devspace.unizulu.ac.za/bitstreams/b3e1d8b8-35cb-480e-8a79-98c7e1a6404e/download</dcterms:license>
   <uketdterms:checksum xsi:type="uketdterms:MD5">8a4605be74aa9ea9d79846c1fba20a33</uketdterms:checksum>
   <dcterms:hasFormat>https://devspace.unizulu.ac.za/bitstreams/69e48e65-ef98-4a84-b329-ccae1af9fc8f/download</dcterms:hasFormat>
   <uketdterms:checksum xsi:type="uketdterms:MD5">0fb65f1ec18c0918230e025ea993f3cc</uketdterms:checksum>
   <dc:subject>Zulu culture</dc:subject>
</uketd_dc:uketddc></metadata></record></GetRecord></OAI-PMH>